નવરાત્રી એટલે નવ રાત. શરદ નવરાત્રી હિન્દુ ધર્મના એક મુખ્ય તહેવાર છે. જેને દુર્ગા પૂજા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. નવરાત્રિ શબ્દ સંસ્કૃત શબ્દ જેનો અર્થ છે ‘નવ રાત’. આ નવ રાત અને દસ દિવસ દરમિયાન શક્તિ દેવીના નવ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે. ‘રાત’ શબ્દ સિદ્ધિનો સંકેત આપે છે. ભારતના પ્રાચીન ઋષિઓએ રાતને દિવસ કરતા વધારે મહત્વ આપ્યું છે. દસમો દિવસ દશેરા તરીકે પ્રખ્યાત છે.

અશ્વિન મહિનામાં શુક્લ પક્ષ પ્રતિષ્ઠાથી શરૂ થતી. અને નવ દિવસ સુધી ચાલેલી નવરાત્રીને શરદિય નવરાત્રી કહેવામાં આવે છે. વિદ્વાનો તરફથી ઋષિ-મુનિઓએ સર્વસંમતિથી શરડિયા નવરાત્રીના મહિમાની પ્રશંસા કરી છે. નવરાત્રીના શુભ પ્રસંગે દેવતાઓ પોતે અનુદાન અને વરદાન આપવા ઉત્સુક છે.

શક્તિપીઠ એટલે શું?
પુરાણો અનુસાર એવું કહેવામાં આવે છે. કે જ્યાં પણ માતાના ભાગ કપડા અથવા ઝવેરાત પહેરવામાં આવતા હોય ત્યાં શક્તિપીઠ અસ્તિત્વમાં આવ્યો. આ શક્તિપીઠો આખા ભારતીય ઉપખંડમાં ફેલાયેલા છે. અને પૂજા-અર્ચના દ્વારા પૂજનીય છે. દેવી ભાગવત મુજબ શિવ પોતે શક્તિપીઠો સ્થાપવા માટે ભૂમિ પર આવ્યા હતા. શક્તિપિંડોને દાનવોથી બચાવવા માટે તેમણે તેમના વિવિધ રૂદ્ર અવતારોને જવાબદારી સોંપી. તમામ પીઠમાં રુદ્ર ભૈરવના સ્વરૂપોમાં શિવની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ પીઠોમાં કેટલાક તંત્ર આધ્યાત્મિક અભ્યાસના મુખ્ય કેન્દ્રો છે. નવરાત્રીમાં શક્તિપીઠ પરના ભક્તોનો સમુદાય શક્તિની ઉપાસના કરવા માટે ઉત્સાહ સાથે એકઠા થાય છે. અને આ શક્તિપીઠોમાં ન પહોંચી શકતા ઉપાસકો તેમના નિવાસ સ્થાને શક્તિનો આગ્રહ રાખે છે.

માતાની મુખ્ય 9 શક્તિપીઠ

1 કાલિઘાટ મંદિર કોલકાતા

Photo credit

કાળીઘાટ મંદિર પશ્ચિમ બંગાળના
કોલકાતા શહેરમાં કાલીઘાટમાં સ્થિત
દેવી કાલીનું પ્રસિદ્ધ મંદિર છે. પરંપરાગત રીતે હાવડા સ્ટેશનથી 7 કિમી દૂર કાલી ઘાટનું કાલી મંદિર એક શક્તિપીઠ માનવામાં આવે છે. જ્યાં સતીના જમણા પગની ચાર આંગળીઓ (અંગૂઠાને બાદ કરતા) પડી હતી.

2 કોલાપુર મહાલક્ષ્મી મંદિર

Photo credit

આ શક્તિપીઠ મહારાષ્ટ્રના કોલ્હાપુરમાં સ્થિત છે. અહીં માતા સતીનું ‘ત્રિનેત્ર’ પડ્યું હતું. અહીંની શક્તિ મહિષાસુરમર્દાની અને ભૈરવ ક્રોધાશીષ છે. તે મહાલક્ષ્મીનું વ્યક્તિગત નિવાસસ્થાન માનવામાં આવે છે. કોલ્હાપુર એ પાંચ નદીઓના સંગમ, પંચગંગા નદીના કાંઠે સ્થિત પ્રાચીન મંદિરોનું એક શહેર છે.

3 અંબાજીનું મંદિર ગુજરાત

Photo credit

શક્તિપીઠોમાં અંબાજી મંદિર સૌથી પ્રખ્યાત સ્થળ છે. કારણ કે માતા સતીનું હૃદય અહીં પડ્યું છે. તે “તંત્ર ચુડામણિ” માં પણ જોવા મળે છે. અહીં કોઈ પ્રતિમા રાખવામાં આવી નથી. પરંતુ અહીં હાજર શ્રી ચક્રની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ મંદિર માતા અંબાજીને સમર્પિત છે. અને તે ગુજરાતનું સૌથી પ્રખ્યાત મંદિર છે.

4 નૈના દેવી મંદિર

Photo credit

નૈનાદેવી મંદિર હિમાચલ પ્રદેશના બિલાસપુર જિલ્લામાં છે. એવું માનવામાં આવે છે. કે દેવી સતીની આંખો અહીં પડી. લોકો માને છે કે અહીં પહોંચનારા લોકોની આંખોના રોગો દૂર થઈ જાય છે.

5 કામખ્યા દેવી મંદિર

Photo credit

કામાખ્યા મંદિર સૌથી પ્રાચીન શક્તિપીઠ માનવામાં આવે છે. અને તે દેવી મા કામખ્યાને સમર્પિત છે. એવું કહેવામાં આવે છે. કે સત્યની યોનિ કામખ્યામાં પડી હતી. આસામ રાજ્યમાં સ્થિત આ મંદિર ગુવાહાટી રેલ્વે સ્ટેશનથી 10 કિલોમીટર દૂર નીલાંચલ ટેકરી પર છે.

6 હર્ષિધિ માતા મંદિર ઉજ્જૈન

Photo credit

શિવપુરાણ મુજબ દક્ષા પ્રજાપતિની માતા હવન કુંડમાં સતી થયા પછી ભગવાન ભોલેનાથ સતીને લઈ ગયા. અને તેમને બ્રહ્માંડમાં લઈ ગયા. આ વહન કરતી વખતે માતાના જમણા હાથની કોણી અને હોઠ આ સ્થાન પર પડ્યાં અને આ કારણોસર આ સ્થાન શક્તિપીઠ પણ બની ગયું છે.

7 જ્વાલા દેવી મંદિર

Photo credit

હિમાચલ પ્રદેશના કાંગરાથી 30 કિલોમીટર દૂર જ્વાલા દેવી મંદિર છે. તેને ખેડૂત મંદિર પણ કહેવામાં આવે છે. દેવી સતીની જીભ અહીં પડી. અહીં પૃથ્વીના ગર્ભમાંથી નવ જુદી જુદી જગ્યાએથી એક જ્યોત નીકળી રહી છે. જેની ટોચ પર મંદિર બનાવવામાં આવ્યું છે.

8 કાલીઘાટ કાલી મંદિર

Photo credit

કોલકાતાના કાલિઘાટમાં માતાના ડાબા પગને છોડી દેવામાં આવ્યા હતા. અહીં માતા કાલિકા તરીકે પ્રખ્યાત થઈ. આ પેડલ હુગલી નદીના પૂર્વી કાંઠે સ્થિત છે. આ શક્તિપીઠમાં સ્થિત પ્રતિમા કામદેવ બ્રહ્મચારી (જિયા ગંગોપાધ્યાય નામના ભૂતપૂર્વ ઋષિ) દ્વારા આદરણીય હતી.

9 વિશાલક્ષી શક્તિપીઠ

Photo credit

માતાના જમણા કાનની મણિથી ભરેલી કોઇલ ઉત્તર પ્રદેશના કાશીના મણિકર્ણિક ઘાટ પર પડી. વિશાલક્ષી મણિકર્ણિને શક્તિ કહેવામાં આવે છે. અને ભૈરવને કાળ ભૈરવ કહેવામાં આવે છે. અહીં મા દુર્ગા વિસલાક્ષી અને મણિકર્ણિ તરીકે લોકપ્રિય છે.

Author: ‘જ્ઞાન સાથે ગમ્મત ટીમ’

તમે આ લેખ ‘જ્ઞાન સાથે ગમ્મત’ ના માધ્યમથી વાંચી રહ્યા છો, અમારો આ લેખ વાચવા બદલ આપનો આભાર. જો તમને આ લેખ ગમ્યો હોય તો શેર કરી વધુમાં વધુ લોકો સુધી પહોંચાડો અને તમારા પ્રતિભાવો કોમેન્ટમાં જણાવો.

અને હા, તમને લાગતું હોય કે આ વાર્તા કે લેખ ગમ્યો તો નોંધજો કે આવી જ રીતે રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગી હોય એવી ઘણી બધી લાગણીસભર વાર્તાઓ, સ્વાસ્થ્યવર્ધક માહિતી, ફિલ્મી ખબરો, ધાર્મિક વાતો, રસોઈ રીલેટેડ માહિતી તથા અન્ય રસપ્રદ માહિતીઓ મેળવવા માટે ગુજરાતીઓનું લોકપ્રિય ફેસબુક પેજ “જ્ઞાન સાથે ગમ્મત” લાઈક કરી જોડાઓ તથા જલ્દી જ અમારા દરેક જોક્સ-સુવિચાર સીધા તમારા મોબાઈલમાં મેળવવા માટે અમારી મોબાઈલ એપ પણ આવી રહી છે. થોડી પ્રતીક્ષા કરો.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *